DHA ? zdrowie i jakość życia Twojego dziecka
Oglądając telewizję, czytając gazety czy słuchając radia coraz częściej spotykamy się z produktami wzbogacanymi o DHA ? kwas dokozaheksaenowy należący do grupy Omega-3. Jest to składnik, który w naturalny sposób nie może być syntetyzowany przez nasz organizm, dlatego musi być dostarczany z dietą bądź dodatkowo suplementowany w postaci wyselekcjonowanych preparatów. Czym jest DHA i dlaczego jest tak ważny w prawidłowym rozwoju organizmu, budowaniu zdrowia i jakości życia? Dowiedzmy się.
W ostatnich latach coraz więcej uwagi przywiązuje się do wielonienasyconych kwasów tłuszczowych z rodziny Omega-3. Szczególne miejsce zajmuje tu DHA, uznany przez niezależne Grupy Eksperckie za jeden z najważniejszych składników odżywczych o udowodnionym, korzystnym wpływie na zdrowie człowieka, a w szczególności kobiet w ciąży, mam karmiących, niemowląt oraz małych dzieci.
DHA – co o nim wiemy?
DHA to istotny element strukturalny błon komórkowych i główny materiał budulcowy mózgu (z niego w 60% składa się kora mózgowa) oraz siatkówki oka (stanowi 95% wszystkich kwasów Omega-3 w niej obecnych). Jego spożycie na odpowiednio wysokim poziomie oddziałuje na rozwój ośrodkowego i centralnego układu nerwowego. Jak dowodzą badania, DHA (Life?s DHA) o ponad 60% zmniejsza ryzyko infekcji układu oddechowego*, a o ponad 70% wystąpienie alergii pokarmowej, wziewnej i astmy.**
Bardzo dużą rolÄ™ w pogÅ‚Ä™bianiu wiedzy na temat kwasu dokozaheksaenowego zawdziÄ™czamy badaniom przeprowadzonym przez prof. Susan Carlson z University of Missouri, wedÅ‚ug których DHA (Life?s DHA) o ponad 85% zmniejsza także ryzyko wystÄ…pienia przedwczesnego porodu. Ta informacja szczególnie zyskuje na znaczeniu, jeÅ›li uÅ›wiadomimy sobie skalÄ™ i powszechność problemu. W Polsce 1 na 10 niemowlaków to wczeÅ›niak. W sumie każdego roku na 314 tys. porodów liczba dzieci urodzonych miÄ™dzy 23. a ukoÅ„czonym 37. tygodniem ciąży to ponad 25 tys. Odsetek wiÄ™c przedwczesnych porodów w Polsce to rozpiÄ™tość od 6 do 8,5 % – to niepokojÄ…ca tendencja na tle innych paÅ„stw Europy.
Wiemy, na co wpływa DHA i czemu zapobiega, czas dowiedzieć się skąd je czerpać, aby mieć pewność, że jest bezpieczne, naturalne i sprawdzone.
DHA z alg, ryb, a może z produktów gotowych?
Jakoś żywienia i niedobór lub nadmiar określonych składników pokarmowych zgodnie z koncepcją programowania żywieniowego ma trwałe oddziaływanie na procesy metaboliczne i hormonalne organizmu. Niebagatelny wpływ tych czynników na zdrowie i jakość życia jest silnie zaznaczony także w późniejszym okresie życia. Szczególną uwagę zwraca się tutaj na okres niemowlęcy jako krytyczny dla programowania metabolizmu ustrojowego. Dodatkowa suplementacja DHA wpisuje się w zalecenia dla tej grupy. Eksperci wskazują na protekcyjny wpływ karmienia dziecka pokarmem mamy wzbogaconym o DHA na prawidłowy rozwój jego zdolności poznawczych, psychometrycznych i ostrość widzenia .
Pierwszą grupą produktów spożywczych, z którymi kojarzą się wielonienasycone kwasy tłuszczowe są ryby. To z nich wytwarzany jest tzw. olej rybi wykorzystywane głównie w profilaktyce układu krążenia i chorób sercowo-naczyniowych. Należy jednak mieć na uwadze, że DHA w nim zawarte nie powinno być stosowane przez szczególnie wrażliwe grupy konsumentów, jak kobiety w ciąży, mamy karmiące, niemowlęta i małe dzieci, ponieważ olej rybi może być zanieczyszczony niebezpiecznymi dla mamy i dziecka metalami ciężkimi.
Drugim wartościowym zasobem bogatym w DHA, tym razem pochodzenia roślinnego, są algi morskie. Hodowane w kontrolowanych warunkach, poza zbiornikami morskimi są naturalnym, czystym, a przede wszystkim bezpiecznym źródłem tego kwasu.
Powróćmy jednak na chwilÄ™ do wspomnianych na samym poczÄ…tku gotowych produktów spożywczych wzbogacanych o DHA, w tym przede wszystkim mlek modyfikowanych. Jak podkreÅ›la prof. dr hab. n. med. Piotr Socha z Kliniki Gastroenterologii, Hepatologii i ZaburzeÅ„ Odżywiania Instytutu ?Pomnik Zdrowia Dziecka? – Obecne na rynku mieszanki mlekozastÄ™pcze zawierajÄ… różne iloÅ›ci DHA. Ponadto w różnych okresach życia niemowlÄ™ przyjmuje inne iloÅ›ci mieszanki mlekozastÄ™pczej, np. karmienie mieszane lub przechodzenie na pokarm staÅ‚y. W praktyce trudno jest wiÄ™c jednoznacznie wskazać, czy niemowlÄ™ przyjmuje z pokarmem minimalnÄ… ilość DHA w celu osiÄ…gniecia korzyÅ›ci zdrowotnych.
Z tej perspektywy istotne jest zweryfikowanie czy z pokarmem mamy dziecko otrzymuje odpowiednią dawkę DHA. Dodatkowa suplementacja niemowląt karmionych piersią nie jest wymagana, jeśli mama stosuje się do zaleceń i spożywa rekomendowaną dla swojej grupy ilość tego kwasu.
Rola DHA w diecie mamy
Wiemy już jak i skąd czerpać DHA, teraz pozostaje kwestia, kto oraz w jakich ilościach powinien go spożywać.
Zacznijmy od kobiet w ciąży i karmiących piersią, u których suplementacja DHA jest niezbędna do prawidłowego przebiegu całego okresu prenatalnego oraz budowy nowych tkanek zarówno mamy, jak i dziecka. Udowodniono, że u pań spożywających odpowiednie ilości kwasów z rodziny Omega-3, w tym szczególnie czystego DHA, dużo rzadziej występuje stan przedrzucawkowy, w którego konsekwencji może dojść do niskiej masy urodzeniowej dziecka, odklejenia łożyska, pęknięcia wątroby czy nawet udaru. Dodatkowo wykazano, że kwas dokozaheksaenowy zmniejsza ryzyko wystąpienia przedwczesnego porodu oraz depresji poporodowej.***
Przyszłe mamy powinny pamiętać, że szczególnie duże zapotrzebowanie na DHA występuje w III trymestrze ciąży, kiedy rozwija się układ nerwowy malucha. Z tego też względu według rekomendacji Zespołu Ekspertów Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego, kobiety w ciąży i karmiące piersią powinny przyjmować minimum 200 mg DHA dziennie pod warunkiem, że dieta ich jest bogata w produkty zawierające DHA. Przy niskim spożyciu ryb, dzienna dawka powinna być większa: 400 do 600 mg. Niestandardowa suplementacja dotyczy natomiast ciąży zagrożonej przedwczesnym porodem. Kobietom z takim ryzykiem zaleca się przyjmowanie czystego DHA na poziomie nawet do 1000 mg dziennie.
Suplementacja DHA u dzieci
W badaniu Imhoff-Kunsch przeprowadzonym w 2011 roku dowiedziono, że podawanie kwasu dokozaheksaenowego w ilości 400 mg dziennie u kobiet w ciąży, znacznie zwiększa jego poziom w późniejszym procesie laktacji już od pierwszego miesiąca po porodzie. ***** Przy zachowaniu tych warunków niemowlęta karmione naturalnie nie potrzebują dodatkowej suplementacji.***
Po zakończeniu okresu karmienia piersią maluchy, zgodnie z jednym z Rozporządzeń Komisji Europejskiej, powinny otrzymywać DHA w ilości 0,3% wszystkich kwasów tłuszczowych. Oznacza to, że minimalna dzienna dawka musi wynosić minimum 100 mg DHA i być podawana do 2. roku życia dziecka. ***** Po upływie tego czasu według Norm Żywienia Zdrowia Dzieci oraz Norm Żywienia Populacji Polskiej IŻŻ w organizmie malucha wzrasta zapotrzebowanie na pozostałe wielonienasycone kwasy tłuszczowe ? wtedy też dziecku powinny być dostarczane DHA +EPA w dawce około 250 mg dziennie.
Znaczenie DHA u wcześniaków
Kolejną grupą, w której suplementacja DHA odgrywa niezwykle istotną rolę są dzieci urodzone przedwcześnie. W ich przypadku DHA wspomaga lepsze dojrzewanie układu nerwowego, poprawę zdolności adaptacyjnych, psychoruchowych, a także korzystnie wpływa na pracę serca. W badaniu Smithers wykazano także, że suplementacja DHA u wcześniaków istotnie poprawia ich ostrość widzenia.*****
W przypadku tej wrażliwej grupy konsumentów należy pamiętać, że dostępne na rynku produkty zawierające DHA, jak np. mleka modyfikowane, zawierają niewystarczającą ilość tego kwasu, aby móc wpływać na poprawę ich stanu zdrowia. Dzieciom urodzonym przedwcześnie zaleca się suplementację DHA w minimalnych dawkach od 100 do 200 mg DHA dziennie w zależności od masy ciała.
Polacy bardzo rzadko spożywajÄ… ryby, a jeÅ›li już po nie siÄ™gajÄ…, czÄ™sto wybierajÄ… te o bardzo niskiej wartoÅ›ci odżywczej. Jak podaje prof. Socha – Ryby nie zawierajÄ… standardowej, Å›ciÅ›le okreÅ›lonej iloÅ›ci kwasów tÅ‚uszczowych EPA i DHA, nawet w obrÄ™bie wÅ‚asnego gatunku. Dlatego precyzyjne wyliczenie dawek tych kwasów tÅ‚uszczowych jest niemożliwe. W przypadku kobiet w ciąży, karmiÄ…cych, niemowlÄ…t oraz maÅ‚ych dzieci spożywanie ryb z uwagi na ryzyko ich zanieczyszczenia metylortÄ™ciÄ… oraz dioksynami jest przez ekspertów odradzane, ostatecznie zaÅ› powinno podlegać kontroli.
Bezpiecznym źródłem DHA rekomendowanym dla tej grupy populacyjnej są algi morskie. Te pochodzące z kontrolowanych hodowli, np. Schyzochytrium, zapewniają mamie i dziecku DHA wysokiej jakości, nieobciążone zanieczyszczeniem metalami ciężkimi, dioksynami oraz innymi szkodliwymi substancjami toksycznymi.
DHA ? świadomy wybór jakości życia
Pamiętajmy, że to, w jaki sposób się odżywiamy, w jakie składniki odżywcze uzupełniamy swoją dietę, w dużym stopniu determinuje jakość funkcjonowania naszego organizmu na dalszych etapach życia. Kwas DHA z uwagi na swoje plejotropowe właściwości, oddziałuje na organizm wielokierunkowo, mając także wpływ na poprawę naszych wskaźników zdrowotnych. Badania wskazują na korzystny efekt suplementacji DHA w newralgicznych etapach rozwoju organizmu ze szczególnym uwzględnieniem okresu ciąży i niemowlęctwa. Dlatego czytajmy, pytajmy, porównujmy i wybierajmy tylko te produkty, które wiemy, że są przebadane, bezpieczne i naturalne. Decyzje te mają istotne znaczenie dla jakości życia naszego i naszych dzieci, a w skali makro ? całego społeczeństwa. Świadomość tej zależności i jej odpowiednie wykorzystanie na rzecz zdrowia i rozwoju, to odpowiedzialność i zobowiązanie dorosłych ? środowiska medycznego, rodziców, a szczególnie przyszłych mam.
* Minns L.M. i wsp. Toddler formula supplemented with docozahexaenic acid (DHA) improves DHA status and respiratory health in a randomized, double-blind, controlled trial of US children less than 3 years of age, PLEFA 2010.
** Birch E.E. i wsp. The impact of early nutrition on incidence of allergic manifestations and common respiratory illnesses in children, Journal of Pediatrics 2010.
***Carlson S.E. i wsp. DHA supplementation and pregnancy outcomes. Am J Clin Nutr 201
****Poradnik Karmienia Kobiet w ciąży, Dorota Świątkowska, Klinika Położnictwa i Ginekologii Instytutu Matki i Dziecka, s.74
*****Standardy Medyczne/ Pediatria, 2013, T.10